مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی(قسمت دوم)
مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت دوم )

شناخت مضامین کتیبه های نگاشته شده بر سفال مینایی

 در این نوشته بخش دیگری از مقاله مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت دوم ) را خواهید خواند و با مفاهیم نگارگری وکتیبه شناسی آشنا می شوید و مضامین کتیبه های تاریخی را خواهید آموخت.
 

پیشینه و چارچوب نظری تحقیق

در ایران دوره اسلامی هنرمندان سفالگر و خوشنویس زیادی پا به عرصه گذاردند که در بسیاری از موارد همکاری سفالگر و خوشنویس و نگارگر بر روی آثار قابل مشاهده است. کتیبه های نگاشته شده و نگاره ها بر روی سفالها به منزله اسناد معتبری از زندگی اجتماعی، فرهنگی و دینی دوران گوناگون است. با توجه به اهمیت بالای سفال مینایی در زمینه سفالینه نگاری و کتیبه نگاری روی سفال، پژوهش در این زمینه به منزله شناخت بیشتر مضامین متعددی که بر روی آن نقش بسته بسیار با اهمیت است. با این وجود، هنوز پژوهشی جامع که به بررسی مضامین متعدد در کتیبه های سفال مینایی پرداخته شده باشد به چاپ نرسیده است. مهم ترین پژوهش ها که در زمینه کتیبه های سفال مینایی انجام شده بر اساس خوانش رقم و تاریخ سفال مینایی بوده است. ویت، سه ظرف مینایی را با تاریخ های ۵۷۵ ه ق، ۵۸۷ ه ق و ۶۰۶ هق معرفی کرده اما تصویری را از این آثارارایه نداده است (کریمی، کیانی، ۱۳۶۴: ۵۸).

پوپ یک ظرف با تاریخ ۵۸۲ هق و یک ظرف با تاریخ ۵۸۳ هق را معرفی کرده است (پوپ، ۱۳۸۷: ۱۸۵۷).

واتسون، به معرفی هشت شی مینایی می پردازد که متعلق به سالهای ۵۷۶ هق (موزه هنر اسلامی قاهره)، ۵۸۲ هق مجموعه بهرامی)، ۵۸۲ و ۵۸۳ هق (موزه متروپولیتن)، ۵۸۳ هق (موزه بریتانیا)، ۵۸۳ هق، (موزه لاکما) است. وی، نمونه ای دیگر را با تاریخ ۶۱۶هق (مجموعه موسا) را معرفی می کند .(۱۸۰-۱۷۸ :۱۹۸۲ ,Watson)

توحیدی کاسه موجود در موزه آبگینه را با تاریخ ۵۸۳هق معرفی کرده است (توحیدی، ۱۳۷۹، ۳۷۶). نمونه ای با تاریخ ۶۴۰ هق نیز توسط لین و پوپ معرفی شده که البته مورد تأیید قرار نگرفته است.

علاوه بر تاریخ، پژوهشگران رقم را نیز در سفال مینایی به صورت پراکنده بررسی کرده اند. پوپ در مقاله ای با عنوان “یک سفال دارای امضا متعلق به کاشان ” به معرفی محمد بن ابوالحسن المقری (۱۴۶-۱۴۵ :۱۹۳۶ ,Pope) و قاسم امیر المؤمنین و فخرالدین (پوپ، ۱۳۸۷: ۱۸۰۱) پرداخته است.

زکی محمد حسن، حسین را معرفی کرده است محمد حسن، ۱۳۸۸: ۱۷۴). واتسون، ابوزید کاشانی، ابوالحسن مقری و ابوطاهر حسین را به عنوان سفالگران مینایی معرفی می کند (۱۷۴-۱۷۱ :۱۹۸۲ ,Watson). آقای عبدالله قوچانی از اساتید کتیبه خوانی است که امروزه در موزه ها و مجموعه های سراسر دنیا به ویژه متروپولیتن به خوانش کتیبه های روی سفال می پردازد. وی در مصاحبه ای در سال ۲۰۱۲ میلادی، به مقاله ای که در دست چاپ است اشاره می کند و در آن، به معرفی چهار استاد سفالگر مینایی که توسط وی خوانش شده اند، می پردازد اما متاسفانه به دلیل اینکه مقاله فوق تاکنون به چاپ رسیده است، دسترسی به این نتایج امکان پذیر نبود (نگارندگان).

یزدانی، در مقاله ای با عنوان “گاهنگاری سفال مینایی بر اساس نمونه های کتیبه دار”، ۱۰ سفالگر مینایی را معرفی می کند. نتایج پژوهش وی بر اساس خوانش ۱۶ سفال مینایی تاریخدار، نشان می دهد، تولید محصولات مینایی بین سالهای ۵۷۵ و ۶۱۶ هق بوده است (یزدانی، ۱۳۹۴: ۴۹-۵۳).

مضامین کتیبه ها در سفال مینایی

با مطالعه کتیبه های سفال مینایی که در این پژوهش بررسی شد، مضامین نگاشته شده روی اینگونه سفال را می توان در بخش های زیر دسته بندی کرد:

• دعای خیر برای دارندگان ظروف.

• اشعار با مضامین متنوع حکمی و گاه عاشقانه.

• اطلاعات در مورد سازنده اثر، سفالینه نگار، نگارنده کتیبه ها و سراینده اشعار.

•تاریخ ساخت اثر. نام و القاب منسوب به صاحب شیء، سفارش دهنده و یا شخصی که اثر به او هدیه شده است. مضامین مرتبط با تصاویر نقش شده روی سفالها.

این نوشته برگرفته از مقاله مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی نوشته ملیکا یزدانی و فرهاد خسروی بیژائم می باشد.

 مقاله مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت دوم ) ادامه دارد…

علاقمندان و همراهان به این مطلب میتوانند بخش های بعدی را از لینک های زیر بخوانند:

مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت اول)

مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت سوم )

مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت چهارم )

مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت پنجم )
مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت ششم)
مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت هفتم)
مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی (قسمت هشتم)
 

 
 

 

مقالات تخصصی خط و کتابت

شامل مقالات تخصصی خط و کتابت ۱ و ۲

مجموعه کرونولوژی خوشنویسی ایرانی

 نوشته:دکتر حمیدرضا قلیچ خانی

مطالعه مضمونی کتیبه های سفال مینایی ایران در دوره میانی اسلامی